ẢO TƯỞNG VÀ CHÂN THẬT

Ảo tưởng là sự nhận thức của con người về đối tượng hay hiện tượng một cách méo mó, sai lệch hay tưởng tượng một vấn đề nào đó không có trong thực tế. Nếu chỉ là câu chuyện "nhìn gà hóa cuốc" thì không có gì đáng nói. Thực tế lại không phải như vậy, nó rất vi tế và khó nhận biết.

Có một thuật ngữ trong Phật giáo được sử dụng trong trường hợp này đó là "điên đảo" (vipallāsa) - tưởng điên đảo, tâm điên đảo và kiến điên đảo. Khi nào hết điên đảo cũng có nghĩa là thoát ra khỏi vòng luân hồi sinh tử.

Trong cuộc sống, người ta lại càng có xu hướng ảo tưởng vì bản thân luôn được lấy làm cốt lõi, mọi hoạt động sống luôn xoay quanh giá trị cốt lõi này. Giá trị này bao gồm bản thân và những gì liên quan hay thuộc về bản thân. Có thể liệt kê ra vô vàn thứ, từ sáng đến tối vẫn không hết. Và đây cũng chính là cội nguồn của mọi rắc rối.

Bất cứ những gì từ bên ngoài có khả năng xâm phạm vào giá trị cốt lõi này, ngay lập tức các hàng rào, tường chắn được dựng lên để cách ly và bảo vệ đối tượng. Khi rào chắn được dựng lập, tâm thức sẽ dần co lại, nếu tiếp tục bị uy hiếp thì nó sẽ chui sâu vào trong vỏ bọc. Và đó là lý do tại sao người ta rất hay phản ứng và nhiều khi cảm thấy lạc lõng.

Một cách thông thường, dường như bản thân cũng cần một sự êm ái, ve vuốt - không hình thức này thì hình thức khác, dù là thô hay tinh tế. Nếu không cảm nhận được những thức ăn này, có vẻ như người ta không có cảm giác tồn tại.

Phải cần có sự hiểu biết và hết sức chân thật với chính bản thân để có thể bóc tách các lớp tâm thức này. Không phải là một điều dễ dàng và dễ chịu chút nào. Cảm giác nhiều khi như xát muối lên vết thương vậy, nhưng có điều vết thương sẽ mau lành hơn.

Bản thân sự chân thật là một sức mạnh, không có chân thật thì cũng chẳng có hiểu biết nào cả. Nhờ sự chân thật sẽ thấy được những gì là đúng là đúng và sai là sai, không có ảo tưởng, mơ màng, tưởng tượng.

Tại sao lại rất cần một sự chân thật? vì bản chất của tâm giống như nước chảy chỗ trũng, chảy xuôi theo hướng bất thiện. Tâm tạo ra sự tưởng tượng có tính lừa dối và làm người ta tin vào đó như thật: "Thật sự trong một thời gian dài, ta bị tâm này lường gạt, lừa dối, phỉnh gạt" (Māgandhiya Sutta, M. 75). Và từ đó, nó đã tạo nên những ảo tưởng, chấp thủ và vô vàn hệ lụy.

Trong cuộc sống là vậy và trong sự quan sát Tứ Niệm Xứ, tính chân thật lại càng cần hơn bao giờ hết. Nó loại ra những gì là giả, không thật, những gì là lắt léo, không ngay thẳng để hướng tới một sự chính trực - là điều kiện, nền tảng cho sự hiểu biết sinh khởi.