KHÔNG LỰA CHỌN

Lựa chọn là hành động đắn đo trước khi đưa ra quyết định, nó là trạng thái tâm lượng lự. Có quá nhiều thông tin cũng làm rối mù và trong lúc nhất thời mê tỉnh người ta cũng có thể nhắm mắt mà chọn. Khi quyết định chọn rồi vẫn còn e sợ không biết điều đó có đúng hay không, có gì sai không, có làm sao không ...

Đắn đo, lưỡng lự là biểu hiện trạng thái tâm không được rõ ràng, không có sự tự tin. Nếu sự tự tin có mặt, người ta có thể xử lý theo bất kỳ hành động nào, cho dù đã bị sai lệch. Sự tự tin không có nghĩa là mọi thứ cứ bắt buộc phải đúng, sự tự tin là khả năng sẵn sàng chấp nhận mọi thứ xảy ra cho dù là đúng hay sai. Đúng hay sai đều có giá trị và bài học riêng của nó.

Như vậy, sự lựa chọn không đem đến cho chúng ta tự do tâm thức. Khi bối rối, lưỡng lự chúng ta mới hay có lựa chọn, với tâm rõ ràng thì không còn sự lựa chọn nào cả. Mọi điều xảy ra đều không phải là vấn đề.

Bất kỳ lựa chọn nào bắt buộc phải có sự cố gắng và tập trung. Không có lựa chọn thì mọi việc đều diễn ra tự nhiên như nó cần phải có, không cần sự cố gắng hay tập trung nào cả.

Mây bay lơ lửng, vần vũ, quần tụ không theo một lựa chọn hay khuôn mẫu nào đó. Bất kỳ định dạng, hình dáng nào của nó cũng không có gì là sai lệch. Mây tụ lại và tan ra một cách tự do.

Mặt khác, cho dù có lựa chọn hay không đưa ra lựa chọn, chúng cũng đều giống nhau. Việc không lựa chọn cũng chính là sự lựa chọn. Nếu có phải lựa chọn thì mọi hối hận do sai lầm có thể xảy ra là điều không cần thiết. Mọi vấn đề luôn có cách tự hóa giải, không cần phải quá lo lắng do suy nghĩ tưởng tượng.

Chính vì vậy, trong thiền có một sự quan sát không lựa chọn (choiceless awareness). Bất kỳ đối tượng nào xuất hiện cũng không làm cho tâm quá thích thú hay khó chịu. Hành động hay quan sát không lựa chọn đem lại sự tự do, rỗng rang thực sự. Tâm không cần phải nỗ lực cố gắng hay tập trung. Bất kỳ khi nào hai yếu tố này có mặt, sự lựa chọn sẽ được định hình.

Đức Phật là điển hình cho sự không lựa chọn, nhưng với chúng ta chừng nào còn bị rối trí và chi phối bởi vô minh, tham dục thì khuynh hướng lựa chọn vẫn còn tiềm ẩn.

"Không bờ này, bờ kia,
Cả hai bờ không có,
Lìa khổ, không trói buộc,
Ta gọi Bà la môn." (Pháp Cú 385)