TRONG CÁI THẤY, CHỈ LÀ CÁI THẤY

Một trong những câu kệ hướng dẫn ngắn gọn nhất của Đức Phật mà ngài Bāhiya áp dụng đạt tới quả vị A la hán:

diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati,
sute sutamattaṃ bhavissati,
mute mutamattaṃ bhavissati,
viññāte viññātamattaṃ bhavissati.

"Trong cái thấy, chỉ là cái thấy.
Trong cái nghe, chỉ là cái nghe.
Trong cái thọ tưởng, chỉ là cái thọ tưởng.
Trong cái thức tri, chỉ là cái thức tri" (U 1.10)

"Trong cái thấy, chỉ là cái thấy" như một tiếng sấm gầm giữa trời xanh, phá tan toàn bộ các ảo tưởng và hý luận bất tận để đạt tới sự dung dị rỗng không của các pháp. Không còn bất cứ thứ gì được thêm thắt, chồng chất lên cái thấy, cái nghe ..., mọi hiện tượng sinh khởi, rồi tan biến, hòa nhập vào "Không".

"Trong cái thấy, chỉ là cái thấy" cũng có nghĩa là "Thấy và dừng lại", dừng lại không còn các thêm thắt và tạo tác - vì lưu giữ, chồng chất, thêm thắt nào cũng đều là các chất liệu, năng lượng của một tiến trình liên tục được tiếp nối từ quá khứ, đến hiện tại và tương lai. Khi thời gian được hình thành, sẽ trở thành hữu hạn, bị hạn chế, bị ràng buộc.

Xưa vậy nay cũng vậy, những cái khởi lên mà không đi đến chấm dứt, chúng sẽ tiếp tục diễn tiến, phát triển, đa dạng và không có điểm dừng. Trạng thái của Niết Bàn là sự diệt dứt (nirodha), sự vắng lặng của các hành sankhāra - là một trạng thái an lành tuyệt đối.

Chính sự dừng lại, sự diệt dứt là một sự an lành. Điều này đã được Đức Phật xác quyết một cách mạnh mẽ: "Do vậy, này Bāhiya, ông không là cái đó. Vì rằng ông không là cái đó, này Bāhiya, ông không là đời này, không là đời sau, không là đời chặng giữa. Như vậy là đoạn tận khổ đau."

Chỉ trong khoảnh khắc ngắn, khi quan sát, quán chiếu vọn vẹn với năng lực đoạn diệt hoàn toàn, người ta không thể tìm thấy ngài Bāhiya ở bất kỳ đâu. Ngài đã đạt tới cảnh giới nơi "lửa, gió không vững trú", không còn tồn tại các khái niệm về không gian và thời gian, một sự ngưng bặt hoàn toàn của các ý niệm, một sự tĩnh lặng tự nhiên của các hành, một sự rỗng rang nhẹ nhàng.