CẢM GIÁC VÀ XÚC ĐỘNG

Khi kinh nghiệm về bất kỳ một đối tượng nào qua các giác quan, người ta luôn có cảm nhận về đối tượng đó (cảm thọ). Nó khởi lên một cách ngắn ngủi và diệt đi nhanh chóng. Nếu không để ý thì sẽ không có sự hay biết về cảm nhận này.

Ngay lập tức, có một phản ứng thuộc về cảm giác, thậm chí có thể rất sâu lắng và nhẹ nhàng từ tiềm thức trồi lên và người ta lại có thêm cảm giác khác (được chồng chất) về việc thích thú hay không thích thú với đối tượng vừa xảy ra.

Mỹ từ "xúc động" thường được sử dụng trong trường hợp này, khiến người ta thốt lên: "tôi cảm thấy xúc động quá!". Sự xúc động xảy ra khi người ta được thưởng thức một món ăn ngon lạ, nghe một bản nhạc êm dịu hay bắt gặp một đối tượng dễ chịu. Nói tóm lại là những gì xảy ra rất đỗi con người và đời thường.

Khi có bất kỳ xúc động nào (vì có "xúc" nên "động"), có nghĩa là vừa có một tiến trình kế tiếp xảy ra và hoàn toàn không được nhận biết. Nó đã phát triển thành Tham hay Sân, hay nói cách khác tức là phiền não đã xen vào, tạo nên uy lực thiêu đốt hoặc gặm nhấm. Và tất nhiên, người ta "thọ hưởng" các phiền não này như một sự đương nhiên, không có gì phải bàn.

Phản ứng này được lặp đi lặp lại, tăng cường vô số lần trước khi in dấu ấn của nó lên tầng ý thức. Và trên bình diện này, nó được tút tát, đánh bóng tạo thành cá tính, thói quen hay thậm chí là "gu thẩm mỹ" của mỗi người. Mọi việc xảy ra là hoàn toàn tự nhiên, chỉ có điều là nó có được nhận biết hay không. Nếu được nhận biết thì ánh sáng được thắp lên, không được nhận biết thì màn đêm chi phối. Bao giờ cũng vậy, có ánh sáng thì không có bóng đêm, có bóng đêm nghĩa là không còn ánh sáng. Hai thứ này tuy hai nhưng lại là một - chỉ là có ánh sáng hay không có ánh sáng.