TỪ BỎ

Từ bỏ (hay buông bỏ) chỉ thực sự xảy ra khi không còn các ý niệm "tôi hay của tôi" xen vào, cũng có nghĩa là chấm dứt đối với các ảo tưởng. Nếu còn ý niệm này thì dù có từ bỏ chăng nữa cũng không phải là từ bỏ thực sự, vì vẫn còn các tầm cầu tiềm ẩn (dục cầu, hữu cầu, phạm hạnh cầu).

Đức Phật dạy rằng: "Cái gì không phải của các ông, này các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ nó. Từ bỏ nó, sẽ đưa lại hạnh phúc an lạc cho các ông.

Mắt, này các Tỷ-kheo, không phải của các ông. Hãy từ bỏ nó. Từ bỏ nó, sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc cho các ông. Các sắc không phải của các ông. Hãy từ bỏ chúng. Từ bỏ chúng, sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc cho các ông. Nhãn thức không phải của các ông. Hãy từ bỏ nó. Từ bỏ nó, sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc cho các ông. Nhãn xúc không phải của các ông. Hãy từ bỏ nó. Từ bỏ nó, sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc cho các ông. Phàm duyên nhãn xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc; cảm thọ ấy không phải của các ông. Hãy từ bỏ nó. Từ bỏ nó, sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc cho các ông."
(Kinh Không phải của ông, SN 35.101)

Từ bỏ ở đây không phải là loại bỏ các bộ phận cơ thể một cách vật lý mà chính là không còn khởi sinh ý tưởng nắm giữ chúng như là "tôi hay của tôi". Ý tưởng này hằn sâu đến nỗi chúng ta chấp nhận nó nghiễm nhiên như là một phần vốn có của cuộc sống, nên khi có điều gì xảy ra người ta nói với nhau theo kiểu bao biện rằng: "Cuộc sống nó phải vậy!". Bất kỳ sự nắm giữ nào cũng là nhân tố dẫn đến các khổ đau do bản chất vô thường của vạn vật.

Mặt khác, cái gì có bản chất vô thường thì không thể nào nắm giữ, người ta không thể nào nắm giữ vào "cái không thể nắm giữ". Không chấp nhận sự tan hoại, biến đổi, người ta có thể làm những điều không tưởng với mục đích níu kéo những gì đã có, điều này tiềm ẩn nguy cơ sang chấn tâm lý; vì ngay cả cái đạt được sớm muộn nó cũng sẽ bị thay đổi, tàn phai.

Cái gì có vẫn có đó, người ta chỉ cần từ bỏ ảo tưởng về sự nắm giữ và mong muốn kéo dài. Hơn nữa, cũng cần cho rơi rụng cả "ý niệm từ bỏ cái gì đó". Khi hình thành ý niệm về bất kỳ cái gì, bản thân nó cũng chính là sự nắm giữ "ý niệm từ bỏ". Nghe qua có vẻ phức tạp nhưng sẽ không quá phức tạp khi khắc làm khắc thấy. Các ý niệm, tư kiến rơi rụng và lụi tàn thì tự trạng thái đó đã là sự từ bỏ rồi, không có ai từ bỏ khi ý niệm chất chứa không còn tồn tại.

Bất kỳ nỗ lực từ bỏ nào đều được thúc đẩy từ "cái tôi" đằng sau và chính sự nỗ lực này lại hun đúc cho "cái tôi" trở nên ẩn sâu vi tế hơn. Đây là vòng luẩn quẩn khó thoát ra. Hãy nhìn nhận vấn đề một cách nhẹ nhàng để tránh khỏi những nút thắt không cần thiết. Khi mọi việc đã trở nên nhẹ nhàng, rỗng rang thì trạng thái "không nắm, không buông" sẽ diễn ra hoàn toàn tự nhiên.