KHÁC BIỆT VÀ TÔN TRỌNG
Trong thế giới này không có bất kỳ cái gì hoàn toàn giống nhau, như nhà triết học cổ đại Heraclitus đã nói: "không ai có thể tắm hai lần trên cùng một dòng sông". Mọi sự vật có thể cùng những điểm chung nhưng không nhất định phải giống nhau. Một cách cơ bản, các sự vật, hiện tượng cùng nhau tồn tại với những dị biệt mà không tạo nên xung đột. Tự nhiên là một tổng thể đa dạng hoàn chỉnh.
Bản thân chúng ta với nền tảng giáo dục, văn hóa, xã hội, tư tưởng, tín ngưỡng cũng không đồng nhất. Tất cả vẫn có thể hòa nhập hài hòa trên nền tảng của sự tôn trọng. Khả năng tôn trọng và hòa nhập đó là một sức mạnh vô hình, ẩn chứa trong đó sự hiểu biết nhân văn.
Nếu cứ buộc phải giống nhau rập khuôn về văn hóa hay tín ngưỡng sẽ tạo thành sự áp đặt và thiếu vắng đi sự tôn trọng lẫn nhau. Ở mức độ cảnh giới hài hòa cao nhất, người ta không còn bị phân chia bởi niềm tin tín ngưỡng, vì đi với niềm tin đơn giản chưa phải là chân lý. Sự thấu hiểu, cảm thông, chia sẻ được lan tỏa khi không còn dấu ấn của xung đột tín ngưỡng, văn hóa và có sự tôn trọng lẫn nhau không mang tính phân biệt.
Mức độ cơ bản, người ta thường nắm giữ vào niềm tin của mình, cho rằng chỉ có sự lựa chọn của bản thân là đúng, là chân chánh, ngoài sự lựa chọn này sẽ là sai lầm hay thậm chí được gán mác "tà đạo" hay bất ngôn từ nào có thể. Bao giờ cũng thế, lũ nhỏ luôn tin rằng cha mẹ mình là số một, nhưng cũng là một điều đáng yêu nhất là với lũ nhỏ.
Một trong những dấu hiệu của sự trưởng thành là khả năng chấp nhận những dị biệt, bất đồng mà vẫn thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau. Nếu thiếu đi sự tôn trọng, người ta sẽ có xu hướng áp đặt hoặc ép người khác phải theo quan điểm của mình.
Một điều cũng dễ hiểu là "không phải số đông luôn luôn đúng", nhưng tâm lý bầy đàn đã ăn sâu từ trong gốc rễ theo kiểu "xưa vậy nay cũng vậy" đã tạo nên sự dẫn dắt mà không thấy được nguyên lý của trật tự tự nhiên.
Trong bài Kinh Canki (Trung Bộ Kinh), Đức Phật khẳng định rằng người nào chỉ căn cứ theo niềm tin mà đi đến khẳng định một chiều rằng: "Chỉ đây là sự thật, ngoài ra đều sai lầm" thì có thể một trong hai kết quả xảy ra: Điều mình đặt niềm tin lại là hư vọng, giả dối, không thật; Điều mình không tin lại là chân thật, không thay đổi.
Khi biết cách chấp nhận và tôn trọng sự khác biệt của người khác cũng có nghĩa là tôn trọng bản thân mình. Ngay trong mỗi chúng ta cũng luôn có những sự mâu thuẫn và khác biệt. Con người và nhận thức của ngày hôm nay khác ngày hôm qua, nhưng tựu chung lại vẫn trong con người hình hài đó. Nếu không chấp nhận những khác biệt và thay đổi cũng chẳng khác gì không chấp nhận bản thân mình.
Không hoàn toàn áp đặt để chấp nhận hay phủ nhận sẽ là nền tảng của sự trưởng thành, biết bao dung, độ lượng, vị tha. Tiến trình của một dòng chảy không bị ngưng đọng - bỏ lại để chuyển hóa và ra đi.
