THỜI GIAN VÀ HIỆN TẠI

Thời gian theo Phật giáo là một khái niệm tâm lý. Khi có động lực của tham dục thì thời gian tâm lý hình thành, tạo thành một "trục" diễn tiến của nghiệp. Tham dục vắng mặt, thời gian cũng tự động biến mất, trở thành phi thời gian (akālika). Chính vì vậy, ngài Samiddhi đã trả lời cho vị chư thiên:

"Này Hiền giả, ta không bỏ hiện tại và chạy theo những gì bị thời gian chi phối. Và này Hiền giả, chính ta bỏ những gì bị thời gian chi phối để chạy theo hiện tại. Này Hiền giả, Thế Tôn đã nói, các dục bị thời gian chi phối, nhiều khổ đau, nhiều phiền não; nguy hiểm ở đấy càng nhiều hơn."
(SN 1.20)

Thực chất của "hiện tại" chính là các hiện tượng xảy ra mà không bị các ý niệm và ảo tưởng xen vào. Đó là ý nghĩa của việc sống với hiện tại - thoát khỏi những lo âu, phiền muộn, sợ hãi, bất an. Thời khắc của hiện tại như vậy, thời gian không còn ý nghĩa. Chắc cũng cũng có lúc nào đó trong cuộc sống, chúng ta đã có trải nghiệm này, một cảm nhận rõ ràng "thời gian dừng lại".

"Tham ái sinh sầu ưu,
Tham ái sinh sợ hãi.
Ai giải thoát tham ái,
Không sầu, đâu sợ hãi?"
(Pháp cú 216)

Dù trong cuộc sống, thời gian được so sánh là thứ vô giá, dù có tiền cũng không thể mua được, nhưng thời gian cũng là thứ gặm nhấm tất cả.

"Thời gian lặng trôi qua,
Ðêm ngày luôn di động,
Tuổi tác buổi thanh xuân,
Tiếp tục bỏ chúng ta." (SN 1.4)

Hiểu được ý nghĩa này và thâm nhập sống với pháp "hiện tại", chúng ta sẽ có một thứ vô giá "phi thời gian", không còn bị chi phối bởi tuổi tác, sức trẻ, sắc đẹp - là những giá trị tham dục chấp chặt và nắm giữ.