"NHƯ NÓ LÀ"

Điều đầu tiên cần phải hiểu xem “như nó là” thực sự là cái gì, nếu không đó chỉ là một khẩu hiệu hay câu nói cửa miệng mà không có ý nghĩa nhiều . “Như nó là” được dịch theo kiểu từ sang từ của tiếng Anh là “as it is”, còn bản chất thực sự của nó là những gì đang xảy ra mà không thêm, không bớt, không tạo tác, không thay đổi - nó như vậy tức là vậy.

Vậy khi có thêm bớt thì từ đâu mà ra? Có phải khi nhìn tự nó có thêm bớt, hay nghe tự nó có thêm bớt, hay ngửi tự nó có thêm bớt? Vậy nó từ đâu mà ra, nếu không phải là từ giải thích, diễn giải, được xào nấu thêm mắm thêm muối. Chính các suy nghĩ khi nhìn, khi nghe, khi ngửi mới làm thay đổi bản chất của hiện tượng, vì suy nghĩ luôn lấy dữ liệu, thông tin được tích tụ, lưu trữ từ quá khứ, trong khi bản chất của mọi hiện tượng luôn thay đổi, luôn tươi mới. Ngay như cùng một sự vật hiện tượng, thì khoảnh khắc sau có thể đã là một sự vật hiện tượng hoàn toàn khác. Còn suy nghĩ, đánh giá, so sánh thì luôn được chốt với thông tin, dữ liệu về đối tượng đó trong quá khứ của ngày hôm qua, của năm năm, mười năm trước hoặc lâu hơn nữa. Nếu là như vậy, liệu nó có thể thấy đúng với bản chất sự vật, hiện tượng đang xảy ra, hay nói cách khác có nghĩa là thấy đúng “như nó là” hay không?

Khi nhìn một bông hoa đẹp, một áng hoàng hôn hay một người phụ nữ đẹp, người ta cảm thấy lâng lâng, thích thú ngay tại lúc đó thì cũng là phản ứng bình thường, lành mạnh. Nếu nhìn mà trong đầu lại cố dằn lòng để sao cho không có chút ham mê, thích thú điều đó lại không hoàn toàn hợp tự nhiên, một cái gì đó có vẻ rất gỗ đá và máy móc. Nếu quan sát toàn bộ tiến trình tại khoảnh khắc đó thì sự vật hiện tượng sẽ chấm dứt ngay tại đó. Nhưng đời không đơn giản như vậy, ngay tại thời điểm này suy nghĩ sẽ lập tức xen vào và nó muốn kéo dài hơn, lâu hơn, phê hơn sự thích thú đang có. Khi suy nghĩ chi phối, người ta sẽ tìm cách nắm giữ sự vật, hiện tượng để thỏa mãn cho sự ham muốn, thích thú sau này. Chính vì vậy, có khi ngồi một mình và nghĩ lại có khi còn cảm thấy lâng lâng, thích thú. Và đây chính là khởi nguồn cho mọi rắc rối và hỗn loạn.

Thậm chí ngay cả khi thấy được vấn đề này, người ta muốn giải thoát khỏi các suy nghĩ. Thực ra, người ta mới chỉ biết đến tự do giải thoát khỏi một cái gì đó. Tâm tự do thoát khỏi một cái gì đó thì chưa phải là tâm tự do thực sự, đó chỉ là một dạng phản ứng đối với cái muốn được giải thoát. Tự do thực sự là khả năng quan sát một cách toàn bộ cái đang xảy ra mà không bị xen vào bởi những giải thích, diễn giải, so sánh, phê bình hay đồng hóa. Trạng thái tâm như vậy sẽ trở nên tĩnh lặng, tự nó thoát ra khỏi mọi ý niệm, ràng buộc - một trạng thái hoàn toàn tự do.