SUY DIỄN VÀ CẢM GIÁC

Giả sử ta đang nhắm mắt, rồi với tay ra phía trước và chạm vào một bàn tay khác. Nếu được hỏi: "Cảm thấy gì?" và ta nói rằng: "cảm thấy một bàn tay". Đó hoàn toàn là sự suy diễn, không phải cảm giác. Người ta không thể nào cảm giác được bàn tay. Biết được đó là bàn tay là do sự suy diễn hay suy nghĩ mà ra.

Cảm giác là cảm nhận thuần túy khi chạm vào bàn tay đó. Cảm giác lúc đó có thể là: hơi ấm, sự mềm mại, nham nhám ... Cảm giác là những gì thực có, được cảm nhận trực tiếp, không qua sự suy diễn, diễn đạt. Chính vì vậy, người ta có thể cảm nhận được rất nhiều thứ xung quanh mà không cần phải đặt tên cho nó. Nó có thể là tiếng chim hót, quạt quay, xe chạy, nước chảy ...  Hãy chỉ  cảm nhận, lắng nghe mà không đặt tên, dán nhãn. Chúng hoàn toàn tươi mới, đó là chất liệu, năng lực sống thực sự. Và thiền chính là cảm nhận được năng lực này - năng lực của sự tỉnh thức.

Bất kỳ khi nào, ta gọi nó với một cái tên, có nghĩa là sự suy diễn vận hành. Lúc này không còn là nhận biết cảm giác nữa mà là tiến trình xen vào suy diễn hay diễn đạt, tất cả đều là phạm trù của suy nghĩ. Trong suy nghĩ, nó có thể tạo dựng nội dung vô cùng phong phú bao gồm cả hình ảnh, âm thanh, lời nói. Nhưng cảm giác thì không thể nào tạo dựng được, nó là trực tiếp và ngay lập tức. Đây là sự khác biệt cơ bản cần được phân biệt rõ.

Những gì được cảm nhận trực tiếp được gọi là thực tại, cái thực có đang xảy ra. Những gì được tạo dựng qua suy nghĩ, người ta gọi là khái niệm. Và lưu ý, khái niệm chỉ tồn tại trong suy nghĩ mà thôi.