SỐNG TRỌN VẸN

Cuộc sống là sự tổng hòa, của mọi khía cạnh, mọi mối quan hệ cùng các chi tiết. Mỗi khía cạnh không thể phản ánh toàn bộ cuộc sống, nhưng thiếu nó thì cũng không tạo nên cuộc sống.

Một giọt nước thì không phải là biển cả, nhưng không có giọt nước thì cũng chẳng có biển cả. Tách giọt nước ra khỏi biển thì bản thân nó không còn là biển cả, nhưng khi hòa vào đó thì giọt nước trở thành biển cả. Không còn sự phân chia, không còn tính tách rời và đơn lẻ. Biển cả là sự bao hàm, sự dung nạp, sự chuyển hóa của mọi phẩm chất đơn lẻ. Nhưng tính chất đơn lẻ không bị mất đi mà được nâng lên, được hợp nhất, được hài hòa.

Quan sát một cách trọn vẹn và tổng thể cũng vậy, đó là cả một nghệ thuật chứ không phải là kỹ thuật. Những gì được nâng lên đến mức nghệ thuật thì cũng bao hàm cả tính kỹ thuật trong đó. Nếu quan sát chỉ mang tính kỹ thuật thì tất cả sẽ trở thành "thợ quan sát", tất cả sẽ trở thành máy móc, cũng có nghĩa là nó sẽ triệt tiêu đi mọi sự sáng tạo và chuyển hóa. Trong khi thiền hay sự quan sát trọn vẹn là đồng nghĩa với nghệ thuật.

Khi muốn có sự tiến bộ, người ta hay ước định bằng bằng nhiều tiêu chuẩn trong đó có thời gian. Mà những gì có tính thời gian đều là hữu hạn, đều là sản phẩm của tâm trí và cũng không bao giờ vượt qua được tâm trí. Sự quan sát trọn vẹn không còn lưu giữ, không còn chất chứa, không còn so sánh hay đồng hóa thì nó vượt khỏi thời gian, nó trở thành phi thời gian. Trước đó, người ta hay ước lượng, giờ nó trở thành phi ước lượng, không còn là đối tượng để đánh giá, để dò tìm.

Bất cứ khi nào còn đánh giá, so sánh, chất chứa thì mọi thứ sẽ trở nên khó khăn. Bất cứ gì mà tâm trí loay hoay, nghĩ ngợi thì nó thành khó khăn vì người ta đem so sánh một phẩm chất vô hạn với cái có tính hữu hạn. Có những cái chỉ có thể được cảm nhận mà không thể dò tìm, không thể cố để hiểu để thấy.