CÁI BIẾT

Cuộc sống thể hiện qua các mối quan hệ, cả bên trong và bên ngoài. Quan hệ này bao gồm giữa cá nhân với cá nhân, với con người, với gia đình, xã hội, môi trường. Dù có sống cách biệt một mình thì bao giờ cũng có các mối quan hệ: quan hệ với cảnh quan, cảnh vật xung quanh và quan hệ với các suy nghĩ bên trong. Điều gì xảy ra khi người ta phát hiện ra mình bị dối lừa trong một mối quan hệ nào đó? Liệu người ta có tiếp tục duy trì hay không? Liệu người ta có phải hỏi người khác xem mình nên làm gì trong hoàn cảnh này? Nếu thực sự phát hiện ra mình bị dối lừa một cách “hoàn hảo”, một cách tự động người ta sẽ có khả năng và biết cách để chấm dứt nó, lý do đơn giản là không còn ý nghĩa hay lợi ích gì trong việc tiếp tục duy trì.

Mặt khác, nếu cảm thấy vẫn phải hỏi hay tham vấn người khác xem mình phải làm gì trong hoàn cảnh này, có nghĩa là người ta đang đắn đo, vẫn còn lưu luyến, còn rất nhiều cảm xúc trong đó hoặc đó là thói quen làm gì cũng cần người khác xác nhận, ủng hộ. Ngay cả việc quá quen với cái gì đó thì cũng làm người ta khó bỏ, dù vẫn biết là không tốt và không đem lại lợi ích gì, như thói quen hút thuốc chẳng hạn. Trong trường hợp này, tâm thức sẽ tạo ra những thỏa hiệp và tìm cách lý giải một cách hợp lý để có thể tiếp tục mà không cảm thấy áy náy, cảm thấy vẫn chấp nhận được.

Đối với tâm thức cũng vậy, khi thấy được tính vô lý, luẩn quẩn của việc tạo dựng, sự chi phối và lèo lái của tâm, nó sẽ đi đến một sự chấm dứt hoàn toàn. Người ta sẽ tự biết cách thoát ra khỏi guồng máy chi phối mà không cần phải đắn đo, tham vấn bất kỳ ai, vì đó không còn là điều cần thiết. Nếu chưa thực sự thấy toàn bộ hoặc chỉ thấy một phần của tiến trình, thì sẽ tiếp tục còn đó sự lăn tăn, đắn đo, không tự tin, cảm giác tiếc nuối. Có thể mặc dù biết như vậy, nhưng do vẫn được bơm vào một cảm giác thích thú, xoa dịu hay cảm giác được “đi tàu bay giấy” thì tâm thức sẽ còn có xu hướng tìm cách lý giải, níu kéo. Và nói một cách chặt chẽ, tiếp tục theo mô típ cũ thì người ta vẫn không thực biết hoặc chỉ biết trên mức độ bề mặt, còn chiều sâu mang tính chi phối vẫn hoàn toàn nằm ngoài cái biết. Nhiều khi với một kết luận sớm, cái biết lại là sản phẩm của sự biện minh, lý giải, hợp lý hoá trong lúc mọi thứ vẫn là “bình mới rượu cũ”.