DÍNH MẮC VÀO CHÁNH NIỆM?

Người ta hay nói một cách dễ dãi là "dính mắc vào chánh niệm" và không hiểu sao nó lại được chấp nhận một cách nghiễm nhiên.

Giống ngày xưa có đứa bé bị mẹ dọa: "con không nín là mẹ vứt ra ngoài cửa cho ông Ba Bị bắt đi bây giờ", vậy là thằng bé nghiễm nhiên tin và im thin thít. Lớn lên thằng bé mới hiểu rằng chẳng có ông Ba Bị nào cả, mà nếu có thì cũng là ông già dễ thương chẳng bao giờ bắt trẻ con. Vậy nên trước khi trưởng thành, dường như ai trong chúng ta cũng là cừu cả.

Bản chất của chánh niệm và sự dính mắc là hai thực tánh hoàn toàn khác nhau, giống như dầu và nước. Dù hòa trộn theo kiểu gì, dầu vẫn là dầu, nước vẫn là nước, nước không thể hòa quyện, trộn lẫn được với dầu. Sự hòa quyện chỉ có thể xảy ra giữa nước và sữa, không còn nhận ra đâu là nước và đâu là sữa.

Như vậy, nói rằng "dính mắc vào chánh niệm" thì sự kiện này không bao giờ xảy ra. Giống như nói rằng một người có thể đắc đạo ngoài Minh và Hạnh, đây là sự kiện không bao giờ xảy ra.

Khi một người có chánh niệm họ không dính mắc vào bất kỳ thứ gì trên đời, còn khi họ dính mắc cũng đồng nghĩa là không có chánh niệm. Chúng ta không thể đánh tráo được bản chất, khái niệm.

Khi một người nghĩ rằng: "Tôi đang chánh niệm", thực tế người đó không còn một chút gì được gọi là "có chánh niệm" vì ý niệm "Tôi" đã hiện hữu. Đối tượng của chánh niệm không phải là "chúng sinh, đàn ông, đàn bà, tôi hay người khác" thì làm sao dính mắc có thể sinh khởi. Sự dính mắc chỉ có khi các khái niệm xen vào, có cái gọi là "chúng sinh, đàn ông, đàn bà, tôi hay người khác". Ngoài ra, tất cả các pháp thực tánh, bất kỳ pháp nào bao gồm cả chánh niệm, định, tuệ ... đều có chung bản chất vô thường, không thể nắm giữ thì còn đâu để dính mắc?

Một điều cần ghi nhớ rằng đối tượng của dính mắc chỉ có khi khái niệm hình thành. Nếu các khái niệm, ý niệm không còn thì ngay cả trong trí tưởng tượng phong phú nhất sự dính mắc cũng không tồn tại.

Nếu hiểu đúng đối tượng, mọi vấn đề đã được giải quyết và người ta cũng chẳng còn ý niệm "dính mắc vào chánh niệm", người khổng lồ không thể đánh nhau với cối xay gió. Nếu không, người ta sẽ vật vã với ảo tưởng rằng "mình có chánh niệm" và có cái gọi là "dính mắc vào chánh niệm."