LOGIC MỜ

Quy luật của cuộc sống tự nó mang trong mình bóng dáng hiệu ứng của logic mờ (fuzzy logic). Một cách tự nhiên, nó không còn chức năng mang tính khẳng định, mọi chuyện đều có thể xảy ra tùy theo nhân duyên vạn biến. Không là "nó", mà cũng chẳng phải là "không nó".

Một ví dụ đơn giản về logic mờ trong Wikipedia:

Bảo đang đứng trong một ngôi nhà có hai phòng thông nhau: phòng bếp và phòng ăn. Trong nhiều trường hợp, trạng thái của Bảo trong tập hợp gồm những thứ "ở trong bếp" hoàn toàn đơn giản: hoặc là anh ta "trong bếp" hoặc "không ở trong bếp". Nhưng nếu Bảo đứng tại cửa nối giữa hai phòng thì sao? Anh ta có thể được coi là "có phần ở trong bếp". Việc định lượng trạng thái "một phần" này cho ra một quan hệ liên thuộc đối với một tập mờ.

Chẳng hạn, nếu Bảo chỉ thò một ngón chân cái vào phòng ăn, ta có thể nói rằng Bảo ở "trong bếp" đến 99% và ở trong phòng ăn 1%. Một khi anh ta còn đứng ở cửa thì không có một biến cố nào (ví dụ một đồng xu được tung lên) quyết định rằng Bảo hoàn toàn "ở trong bếp" hay hoàn toàn "không ở trong bếp".

Có câu chuyện rằng:

Ngày xửa ngày xưa, có một cô gái trẻ đi lang thang khắp thế giới. Cô không có một người thân hay thứ tài sản gì, khi tới một xứ sở u ám – nơi hoàng tử đang bị một con rồng giam giữ, cô quyết định thử vận may đi cứu chàng. Dù đã vô vọng, nhà vua hứa gả hoàng tử và chia nửa giang sơn cho bất kỳ ai cứu được người con trai duy nhất của mình.

Cô gái tới chỗ con rồng xin nó thả hoàng tử ra. Con rồng thương hại nhìn cô gái và nói : “Trước hết cô phải giải một câu đố của ta. Nếu cô giải được, hoàng tử sẽ thuộc về cô. Còn không thì ta sẽ ăn thịt ngươi. Nếu ta nói rằng tất cả rồng ở xứ này đều nói dối, vậy ta đúng hay sai? “. Cô gái trả lời “Thật đơn giản. Nếu ngươi dùng logic Aristotle thì ngươi sẽ mâu thuẫn mãi mãi, nhưng làm mờ nó đi một chút ngươi sẽ thấy ở một mức độ nào đó ngươi đang nói dối, và cũng đang nói thật ở một mức độ khác”. Con rồng hài lòng với câu trả lời khôn ngoan của cô gái. Nó bèn thả hoàng tử ra rồi cùng về lâu đài dự lễ kết hôn của hai người.

Mọi sự tự do sẽ không còn phụ thuộc vào việc lựa chọn vì còn lựa chọn sẽ có do dự, có do dự sẽ không có tự do. Logic mờ sẽ phá vỡ tư duy cổ điển thông thường về sự khẳng định hay lựa chọn. Khi đó trời có thể nắng hay mưa, mọi người có thể vui hay buồn ... tất cả đều biến diệt và chấm dứt theo hoàn cảnh và trạng thái tự bản thân nó.

Ấy vậy nên:

"Chớ có tác thành ra
Tri kiến ở trên đời,
Từ ở nơi chánh trí,
Hay từ nơi giới đức,
Không bận tâm so sánh
Tự ngã bằng người khác,
Không có suy nghĩ đến,
Đây "liệt" hay đây "thắng".
(Kinh Thù Thắng Tám Kệ - Sutta Nipāta)

Thế nên, chẳng thể tạo tác để hiện hữu bất kỳ pháp nào từ Trí hay Đức. Tạo lập sự hiện hữu từ bất kỳ pháp nào đều xuất phát từ ảo tưởng và nắm giữ. Đức Thế Tôn đã phá tan những ảo tưởng, bám chấp nhỏ nhặt và vi tế nhất sâu thẳm nơi tâm thức. Một sự rốt ráo, hòa nhập cùng tột của tất cả các pháp, để rồi "chẳng có, cũng chẳng không".