THỰC TẠI KHÔNG THỂ NẮM GIỮ

Thực tại (paramattha, realities) là những gì xảy ra tại sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý).

- Cái thấy, cái nghe, cái biết, cảm xúc là thực tại.

- Tham, sân, si (lobha, dosa, moha) là thực tại.

- Tham ái, ngã mạn, tà kiến (nắm giữ, so sánh, hiểu biết sai lầm) là thực tại.

- Niệm, định, tuệ (sati, samādhi, paññā) là thực tại.

Thực tại chỉ được ghi nhận đúng ngay khi nó xảy ra, mà không tạo nên bất kỳ chồng chất hay nắm giữ nào. Bản chất của tất cả thực tại là vô thường và cái có bản chất vô thường thì không thể nắm giữ. Bất cứ một sự nắm giữ nào, đều là biểu hiện của vô minh, ảo tưởng đang dẫn dắt, chi phối, dựng lập.

Khi có trí tuệ hiểu biết thì nó cũng chính là năng lực buông xả, không còn ý niệm nắm giữ đối với bất kỳ cái gì. Và bản thân trí tuệ cũng là luôn vô thường, không thể nắm giữ vào sự hiểu biết. Thời khắc nắm giữ hay muốn duy trì, nghĩa là vô minh đã có mặt và chi phối.